Tìm người phê bình hợp gu bằng cách đối chiếu: đọc bài của họ về những tác phẩm bạn đã tự trải nghiệm, ghi lại mình đồng ý tới đâu, và sau vài lần bạn sẽ thấy ai thường nghĩ giống mình. Người hợp gu không phải người luôn đồng ý với bạn, mà là người bạn hiểu rõ cách họ đánh giá, để từ lời của họ bạn đoán được cảm nhận của chính mình.
Chào bạn, đây là Nhà Phê Bình. Trước kia, nhiều gia đình có thói quen đọc một tờ báo quen, và theo dõi chuyên mục điểm sách hay điểm phim của một người viết suốt nhiều năm. Bây giờ nguồn quá nhiều, và việc tìm được vài người đáng theo dõi lại trở nên khó hơn. Tập này giúp bạn làm việc đó một cách có hệ thống.
Vì sao cần một người phê bình hợp gu?
Khi có quá nhiều ý kiến, bạn cần một bộ lọc. Một người phê bình hợp gu là bộ lọc đó: thay vì đọc hàng chục bài, bạn đọc một hai người mà bạn biết cách hiểu.
Người hợp gu tiết kiệm thời gian của bạn. Họ đã xem, đọc, ăn trước, và lời của họ giúp bạn quyết định nhanh mà ít sai.
Họ còn mở rộng thế giới của bạn. Một người phê bình có gu gần bạn nhưng đọc rộng hơn sẽ giới thiệu những tác phẩm bạn không tự tìm ra, nhưng rất có thể sẽ thích.
Mối quan hệ này giống như có một người bạn sành sỏi. Chỉ khác là bạn chọn họ, và có thể đổi bất cứ lúc nào.
Bước một: đối chiếu với những gì bạn đã trải nghiệm
Hãy bắt đầu từ những tác phẩm bạn đã biết rõ: bộ phim bạn yêu, cuốn sách bạn ghét, quán ăn bạn hay tới. Tìm bài phê bình của nhiều người viết về chính những tác phẩm đó.
Đọc và so với cảm nhận của bạn. Không chỉ so kết luận, mà so lý do. Người viết khen đúng điều bạn thích không, chê đúng điều bạn thấy khó chịu không.
Ghi lại kết quả, dù đơn giản. Một cuốn sổ hay một ghi chú trên điện thoại với tên người viết và vài chữ: đồng ý, hơi khác, ngược hẳn.
Sau năm mười tác phẩm, bạn sẽ thấy một khuôn mẫu. Có người gần như luôn đồng ý với bạn, có người thường nghĩ ngược lại, có người đồng ý ở mảng này nhưng không ở mảng khác.
Bước hai: hiểu cách người đó đánh giá
Đồng ý về kết luận chưa đủ. Bạn cần hiểu người viết đánh giá dựa trên điều gì. Có người chú trọng câu chuyện, có người chú trọng hình ảnh, có người quan tâm nhất tới cảm xúc.
Đọc trang giới thiệu nếu họ có, đọc những bài họ viết về cách họ làm việc. Nhiều người phê bình nói rõ thang điểm, gu, và nguyên tắc của mình.
Hiểu cách họ đánh giá giúp bạn dùng được cả những bài họ viết về thứ bạn chưa biết. Nếu họ khen một phim vì hình ảnh đẹp, mà bạn biết họ thường dễ dãi với cốt truyện, bạn sẽ đoán được phim đó có thể đẹp nhưng chuyện mỏng.
Đây là lúc người phê bình trở thành công cụ thật sự hữu ích, vì bạn đọc được cả những gì họ không nói ra.
Giá trị của người ngược gu
Một người phê bình thường xuyên nghĩ ngược bạn cũng rất hữu ích. Nếu họ chê, có thể bạn sẽ thích. Nếu họ khen, có thể bạn nên dè chừng.
Quan trọng hơn, người ngược gu giúp bạn thấy những điều mình bỏ qua. Đọc lý do họ khen một thứ bạn ghét có thể khiến bạn nhìn lại, và đôi khi đổi ý.
Giữ một hai người ngược gu trong danh sách theo dõi là cách tránh bị đóng khung trong sở thích của chính mình. Gu cũng cần được thử thách mới lớn lên được.
Chỉ cần người ngược gu ấy viết có lý do và công tâm. Người chỉ chê để gây chú ý thì không giúp gì, dù gu họ có thế nào.
Xây và chăm danh sách của bạn
Danh sách người phê bình không cần dài. Ba năm người cho mỗi mảng bạn quan tâm là đủ: vài người cho phim, vài người cho sách, vài người cho ẩm thực.
Thỉnh thoảng xem lại. Gu của người viết có thể thay đổi, gu của bạn cũng vậy. Người từng rất hợp có thể dần xa, và người mới có thể xuất hiện.
Để ý sự minh bạch. Nếu một người bạn tin bắt đầu nhận nhiều quảng cáo mà không công khai, hoặc giọng văn thay đổi theo hướng giật gân, có thể đến lúc cân nhắc lại.
Và hãy ủng hộ những người viết tốt, bằng cách đọc, chia sẻ, hoặc trả phí nếu họ có kênh trả phí. Phê bình độc lập chỉ sống được khi có người đọc trân trọng.
Khi không tìm được ai hợp gu
Có những mảng mà bạn không tìm được người phê bình nào hợp gu, có thể vì gu của bạn hiếm, hoặc mảng đó ít người viết nghiêm túc.
Khi đó, hãy dựa vào nhiều nguồn và tìm điểm chung như đã nói ở tập trước. Và tin vào trải nghiệm của chính mình nhiều hơn.
Có thể bạn chính là người nên bắt đầu viết. Nếu bạn có gu rõ ràng và không ai nói thay bạn, rất có thể có những người khác cũng đang tìm một giọng như vậy.
Người phê bình nào bạn đọc nhiều nhất hiện nay, và bạn đã bao giờ thử đối chiếu xem mình đồng ý với họ tới đâu chưa?
Câu hỏi thường gặp
Cần đọc bao nhiêu bài để biết một người phê bình có hợp gu không?
Thường năm tới mười bài về những tác phẩm bạn đã biết là đủ để thấy khuôn mẫu. Càng đối chiếu nhiều, bạn càng hiểu rõ cách họ đánh giá.
Người phê bình nổi tiếng có phải luôn đáng tin hơn không?
Nổi tiếng không đồng nghĩa với hợp gu bạn. Một người viết ít người biết nhưng có gu gần bạn có thể hữu ích hơn nhiều với quyết định của bạn.
Có nên theo dõi người phê bình hay chê không?
Có, nếu lời chê của họ có lý do và công tâm. Người khó tính mà khen một thứ thường là tín hiệu mạnh. Chỉ nên tránh người chê để gây chú ý.
Gu của mình thay đổi thì danh sách theo dõi có cần đổi không?
Nên xem lại định kỳ. Gu thay đổi là chuyện tự nhiên, và người phê bình hợp với bạn mười năm trước có thể không còn hợp bây giờ.
Đánh giá của bạn bè có thay được người phê bình không?
Bạn bè hợp gu là nguồn rất quý, nhưng thường chỉ trải nghiệm ít tác phẩm. Người phê bình đọc và xem rộng hơn, nên bổ sung cho nhau.
