Review được tài trợ cần công khai ngay từ đầu nội dung, bằng lời rõ ràng mà ai cũng hiểu, ví dụ đây là bài viết hợp tác có trả phí với bên được nhắc tới, chứ không giấu ở cuối bài hay sau một ký hiệu mơ hồ. Cùng với đó, người viết nên giữ quyền nói ra điểm trừ và không cho nhà tài trợ duyệt phần nhận xét.
Chào bạn, đây là Nhà Phê Bình. Nhận tài trợ không có gì đáng xấu hổ. Nhiều người làm nội dung sống được nhờ nó, và người theo dõi cũng hiểu điều đó. Điều làm mất uy tín không phải là nhận tiền, mà là giấu việc nhận tiền. Tập này nói cách làm cho đúng.
Đặt lời công khai ở đâu?
Nguyên tắc đơn giản: người đọc phải biết đây là nội dung tài trợ trước khi họ bắt đầu bị thuyết phục. Vì thế lời công khai nên nằm ở đầu bài viết, ở những giây đầu của video, hoặc ở phần mở đầu của tập âm thanh.
Đặt ở cuối bài là quá muộn, vì phần lớn người đọc không đọc tới cuối, và người đọc tới cuối thì đã nghe hết lời khen mà không biết bối cảnh.
Với nội dung nhiều nền tảng, hãy công khai trên từng nền tảng. Một bài đăng ngắn trích từ video dài cũng cần lời công khai của riêng nó, vì nhiều người chỉ thấy bài ngắn.
Nếu nền tảng có công cụ gắn nhãn nội dung hợp tác, hãy dùng, nhưng đừng chỉ dựa vào đó. Nhãn tự động thường nhỏ và dễ bị bỏ qua; một câu nói rõ bằng lời của bạn vẫn cần thiết.
Dùng lời gì cho rõ ràng?
Lời công khai tốt là lời mà một người không quen thuật ngữ cũng hiểu ngay. Câu bài này được thực hiện với sự hợp tác có trả phí của bên được nhắc tới rõ hơn nhiều so với những ký hiệu viết tắt hay chữ nước ngoài mà nhiều người không biết nghĩa.
Nói rõ loại quan hệ: được trả tiền, được tặng sản phẩm, được mời trải nghiệm miễn phí, hay nhận hoa hồng khi người đọc mua qua đường dẫn. Mỗi loại tạo ra mức ảnh hưởng khác nhau, và người đọc có quyền biết.
Tránh những cách nói né tránh như cảm ơn đối tác đã đồng hành hay bài viết có sự hỗ trợ. Chúng nghe lịch sự nhưng không nói rõ ai trả cho cái gì.
Và đừng xin lỗi. Một lời công khai thẳng thắn, bình thản cho thấy bạn tôn trọng người đọc và không có gì phải giấu.
Thoả thuận gì với nhà tài trợ trước khi nhận?
Điều quan trọng nhất là quyền nói thật. Trước khi nhận, hãy thoả thuận rõ rằng bạn được nêu cả điểm mạnh lẫn điểm yếu theo trải nghiệm thật. Nhà tài trợ nào không chấp nhận điều này thì đang muốn mua lời khen, không phải mua sự tiếp cận người đọc của bạn.
Thoả thuận rằng nhà tài trợ có thể kiểm tra thông tin thực tế như tên sản phẩm, giá, cách dùng, nhưng không được sửa phần nhận xét cá nhân.
Thoả thuận về lời công khai: nhà tài trợ phải đồng ý để bạn ghi rõ đây là nội dung tài trợ. Nếu họ yêu cầu giấu, hãy từ chối.
Đọc kỹ hợp đồng về quyền sử dụng nội dung, thời hạn, cách thanh toán. Với hợp đồng lớn hoặc điều khoản khó hiểu, nên nhờ người có hiểu biết pháp lý xem giúp.
Giữ uy tín khi nhận quảng cáo
Chọn lọc nhà tài trợ là cách giữ uy tín hiệu quả nhất. Chỉ nhận những sản phẩm, dịch vụ bạn thấy phù hợp với người theo dõi và bạn sẵn sàng dùng thật. Nhận mọi thứ chỉ vì tiền sẽ làm người theo dõi rời đi dần.
Giữ tỉ lệ hợp lý giữa nội dung tài trợ và nội dung độc lập. Nếu gần như mọi bài đều là tài trợ, người đọc khó tin vào bất kỳ bài nào.
Dám nói điểm trừ ngay cả trong bài tài trợ. Một bài tài trợ có một hai lời lưu ý chân thật đáng tin hơn hẳn một bài toàn lời khen, và về lâu dài cũng có lợi cho chính nhà tài trợ.
Nếu sau khi dùng thật bạn thấy sản phẩm không tốt, hãy cân nhắc từ chối đăng và nói chuyện thẳng với nhà tài trợ. Mất một hợp đồng còn hơn mất lòng tin của người theo dõi.
Khi lỡ không công khai từ trước
Nếu bạn từng đăng nội dung tài trợ mà không ghi rõ, cách tốt nhất là sửa: thêm lời công khai vào những bài cũ còn đang hiển thị. Việc này có thể khiến một số người thắc mắc, nhưng ít hại hơn nhiều so với việc bị người khác phát hiện.
Có thể viết một lời giải thích ngắn với người theo dõi: trước đây mình chưa ghi rõ, từ nay mọi nội dung hợp tác sẽ được công khai từ đầu. Đa số người theo dõi đánh giá cao sự thành thật này.
Rồi xây quy trình để không lặp lại: một danh sách kiểm tra trước khi đăng, trong đó có câu hỏi bài này có quan hệ thương mại nào không.
Minh bạch là thói quen, không phải một lần làm. Nếu bạn là người theo dõi, bạn có muốn biết người mình theo dõi được trả tiền cho bài nào không?
Câu hỏi thường gặp
Được tặng sản phẩm mà không nhận tiền có cần công khai không?
Có. Sản phẩm được tặng là một lợi ích và có thể ảnh hưởng tới cảm nhận. Một câu ghi rõ sản phẩm được nhãn hàng gửi tặng là đủ.
Ghi chú tài trợ bằng chữ nước ngoài viết tắt có đủ không?
Thường là không đủ rõ với người đọc phổ thông. Nên dùng tiếng Việt rõ ràng, như bài viết hợp tác có trả phí, để ai cũng hiểu ngay.
Nhà tài trợ yêu cầu không nói điểm trừ thì làm sao?
Nên từ chối hoặc thương lượng lại. Một hợp đồng cấm nói điểm trừ biến bài viết thành quảng cáo thuần, và nếu bài vẫn được trình bày như đánh giá thì là đánh lừa người đọc.
Đường dẫn nhận hoa hồng có cần công khai không?
Nên công khai, vì bạn có lợi ích khi người đọc mua. Một câu ngắn như mình nhận một khoản nhỏ nếu bạn mua qua đường dẫn này là đủ minh bạch.
Pháp luật có bắt buộc công khai tài trợ không?
Nhiều nơi có quy định liên quan tới quảng cáo và bảo vệ người tiêu dùng. Chi tiết thay đổi theo thời gian và từng trường hợp, nên hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý để biết chính xác.
