Để chọn đúng nhờ phê bình, hãy đọc phần lý do thay vì chỉ nhìn kết luận, tìm câu nói tác phẩm hợp với ai, đối chiếu gu của người viết với gu của chính mình, và đọc vài nguồn khác nhau. Một lời chê hoàn toàn có thể là lý do để bạn đi xem, nếu điều bị chê lại đúng là thứ bạn thích.
Chào bạn, đây là Nhà Phê Bình. Phần lớn các tập trước nói với người viết. Tập này và những tập tiếp theo nói với người đọc, vì đọc phê bình cũng là một kỹ năng, và đọc đúng cách giúp bạn tiết kiệm cả thời gian lẫn tiền bạc.
Đọc lý do, đừng chỉ đọc kết luận
Thói quen phổ biến nhất là nhìn điểm số hoặc câu kết rồi quyết định. Cách này nhanh, nhưng bỏ qua phần giá trị nhất của bài: lý do vì sao người viết nghĩ vậy.
Hãy thử một bài tập: với một bài phê bình bị chê, đọc kỹ những lý do bị chê. Bạn có thể thấy người viết chê phim chậm, ít thoại, nhiều cảnh thiên nhiên. Nếu đó đúng là kiểu phim bạn thích, lời chê ấy thực ra là lời mời.
Ngược lại, một bài khen có thể khen phim vì hành động dồn dập, cháy nổ liên tục. Nếu bạn không thích kiểu đó, lời khen ấy là lời cảnh báo.
Lý do biến một ý kiến của người khác thành thông tin dùng được cho bạn. Kết luận thì chỉ là ý kiến của họ.
Tìm câu nói tác phẩm hợp với ai
Những bài phê bình tốt thường có một câu, thường ở cuối, nói rõ tác phẩm hợp với ai và không hợp với ai. Đây là câu đáng đọc nhất nếu bạn đang cần quyết định.
Ví dụ: hợp với người thích văn chậm, nhiều tả cảnh; người chờ một cốt truyện nhiều biến cố có thể thấy nặng. Hay: quán hợp cho bữa trưa nhanh một mình, không hợp cho buổi hẹn cần yên tĩnh.
Nếu bài không có câu như vậy, hãy tự rút ra từ phần lý do. Điều được khen là thứ người có gu nào sẽ thích. Điều bị chê là thứ người có gu nào sẽ ngại.
Rồi đặt mình vào. Bạn đang đi một mình hay với gia đình, bạn có nhiều thời gian hay đang vội, bạn muốn được thử thách hay được thư giãn. Câu trả lời sẽ cho bạn biết tác phẩm có hợp với bạn hôm nay không.
Biết gu của người viết
Mỗi người phê bình có gu, và gu ấy thường lộ ra sau vài bài. Có người ưu ái phim nghệ thuật, có người thích phim giải trí, có người khắt khe với món ngọt, có người mê vị đậm.
Khi bạn biết gu của người viết, bạn biết cách điều chỉnh. Một người khó tính với phim hài mà khen một phim hài, phim đó có lẽ thật sự đáng xem. Một người mê phim nghệ thuật chê một phim giải trí, lời chê đó có thể không áp dụng với bạn.
Cách tốt nhất để biết gu người viết là đối chiếu với trải nghiệm của chính bạn. Đọc bài của họ về những tác phẩm bạn đã xem, rồi so: bạn có đồng ý không, khác ở đâu.
Sau một thời gian, bạn sẽ có vài người viết mà bạn biết chắc mình thường đồng ý, và vài người mà bạn thường nghĩ ngược lại. Cả hai đều hữu ích.
Đọc nhiều nguồn và tìm điểm chung
Một bài phê bình là một góc nhìn. Ba bốn bài từ những người khác nhau cho bạn một bức tranh đầy đủ hơn nhiều.
Hãy tìm điểm chung: nếu nhiều người viết khác nhau, khác gu nhau, cùng khen một điều, điều đó gần như chắc chắn là điểm mạnh thật. Nếu cùng chê một điều, đó là điểm yếu đáng tin.
Những chỗ các nguồn bất đồng là chỗ phụ thuộc vào gu. Ở đó, hãy dựa vào người viết có gu gần bạn nhất.
Kết hợp phê bình của người viết chuyên với đánh giá của người dùng bình thường cũng hữu ích, vì hai nguồn này thường trả lời những câu hỏi khác nhau.
Những bẫy khi đọc phê bình để chọn
Bẫy thứ nhất là để một bài phê bình quá gay gắt dọa mình bỏ qua một tác phẩm có thể hợp. Hãy xem lý do của sự gay gắt có áp dụng cho mình không.
Bẫy thứ hai là đọc quá nhiều trước khi trải nghiệm, khiến kỳ vọng bị đẩy lên quá cao hoặc đã biết hết những điều bất ngờ. Với phim và sách, đọc vừa đủ để quyết định, rồi dừng.
Bẫy thứ ba là tin vào nội dung có quan hệ thương mại mà không biết. Hãy để ý lời công khai, và dè chừng những bài chỉ toàn khen kèm lời giục mua.
Bẫy thứ tư là quên rằng bạn có quyền không đồng ý. Người phê bình giỏi đến mấy cũng chỉ là một người. Nếu trải nghiệm của bạn khác, cảm nhận của bạn vẫn có giá trị.
Một quy trình gọn cho mỗi lần chọn
Khi cần chọn nhanh, bạn có thể làm theo ba bước. Bước một, đọc hai ba bài từ những nguồn khác nhau, chỉ đọc phần lý do và câu hợp với ai.
Bước hai, đối chiếu với nhu cầu hôm nay của mình: đi với ai, có bao nhiêu thời gian, muốn cảm giác gì.
Bước ba, quyết định và sau đó ghi lại trải nghiệm của chính mình, dù chỉ một dòng. Lần sau đọc phê bình của những người đó, bạn sẽ biết nên tin ai hơn.
Lần gần nhất bạn chọn sai một bộ phim hay một quán ăn, nếu đọc kỹ phần lý do của bài review, liệu bạn có tránh được không?
Câu hỏi thường gặp
Có nên tin vào điểm trung bình của nhiều người không?
Điểm trung bình cho bạn biết cảm nhận chung, nhưng che mất những khác biệt về gu. Hãy dùng nó như tín hiệu đầu tiên, rồi đọc vài đánh giá chi tiết để biết tác phẩm có hợp với bạn không.
Bài phê bình chê nặng có nên khiến mình bỏ qua tác phẩm không?
Không nhất thiết. Đọc kỹ lý do bị chê và xem chúng có áp dụng với gu của bạn không. Nhiều tác phẩm bị chê vì những điều mà một số người lại rất thích.
Làm sao biết người viết phê bình có gu giống mình?
Đọc bài của họ về những tác phẩm bạn đã trải nghiệm và so với cảm nhận của bạn. Sau vài lần đối chiếu, bạn sẽ thấy mức độ đồng điệu.
Đọc review trước khi xem phim có làm mất hứng không?
Có thể, nếu đọc quá nhiều hoặc gặp bài tiết lộ nội dung. Đọc vừa đủ để quyết định, ưu tiên những bài cẩn thận không tiết lộ.
Phê bình chuyên nghiệp và đánh giá người dùng nên tin cái nào hơn?
Mỗi loại trả lời câu hỏi khác nhau. Đánh giá người dùng tốt cho trải nghiệm chung như phục vụ, sự tiện lợi; phê bình chuyên nghiệp tốt cho tay nghề và chiều sâu. Kết hợp cả hai là tốt nhất.
