Xem phim bằng con mắt người phê bình là vừa để mình cảm như một khán giả bình thường, vừa giữ một phần chú ý để nhận ra cái gì đang gây ra cảm xúc đó. Cách làm phổ biến là xem lần đầu trọn vẹn không ngắt, ghi vài chữ ngắn ở những khoảnh khắc mạnh, rồi xem lại riêng những đoạn then chốt để hiểu bộ phim làm điều đó bằng cách nào.
Chào bạn, đây là Nhà Phê Bình. Có người sợ rằng xem phim kiểu phân tích sẽ làm mất vui. Tập này mình muốn chỉ ra điều ngược lại: khi biết nhìn, bạn vẫn khóc, vẫn cười, chỉ là sau đó bạn còn hiểu vì sao mình khóc cười.
Lần xem đầu: đừng phân tích quá sớm
Sai lầm hay gặp là ngồi xuống với cái đầu chực chờ bắt lỗi. Bạn sẽ thấy lỗi thật, nhưng sẽ không cảm được phim, mà cảm giác mới là thứ mọi nhận xét bắt đầu từ đó.
Lần xem đầu, hãy để mình trôi theo. Tắt điện thoại, chọn lúc không mệt, không vội. Nếu xem ở nhà, cố gắng xem liền một mạch như ở rạp, vì nhịp phim được thiết kế cho việc xem liền.
Chỉ giữ một thói quen nhỏ: khi có khoảnh khắc làm bạn thấy rõ một cảm xúc, như giật mình, sốt ruột, xúc động, hãy ghi vài chữ. Phút thứ mấy, cảm giác gì. Không viết câu, chỉ để đánh dấu.
Những dấu đó sau này là bản đồ dẫn bạn quay lại đúng chỗ cần nhìn kỹ. Chúng cũng là bằng chứng trung thực nhất về trải nghiệm thật của bạn.
Ngay sau khi xem: viết ra trước khi đọc ai
Xem xong, trước khi đọc bất cứ bài review nào hay nói chuyện với ai, hãy viết ra cảm nhận tổng thể của mình trong vài câu. Ý kiến người khác lây rất nhanh, và chỉ cần đọc một bài là bạn có thể bắt đầu nhớ phim theo cách người đó nhớ.
Viết theo ba ý: điều mình nhớ nhất, điều làm mình khó chịu nhất, và một câu hỏi phim để lại trong đầu. Ba ý này thường là hạt giống của luận điểm sau này.
Đừng lo nó lộn xộn hay mâu thuẫn. Cảm nhận lúc vừa xem hay mâu thuẫn, và chính những chỗ mâu thuẫn lại là chỗ đáng đào. Ví dụ thấy phim chậm mà vẫn không muốn rời mắt, đó là điều đáng giải thích.
Sau khi đã ghi lại, bạn có thể đọc thêm và trò chuyện. Lúc đó ý kiến người khác sẽ là thứ để đối chiếu chứ không còn là thứ thay thế ý kiến của bạn.
Lần xem lại: nhìn những thứ đã tác động lên mình
Lần xem lại không cần xem hết. Hãy quay về những đoạn bạn đã đánh dấu. Giờ thì bạn biết chuyện gì sẽ xảy ra, nên sự chú ý được giải phóng để nhìn cách phim làm.
Hỏi về khung hình: nhân vật đứng ở đâu trong khung, gần hay xa, máy quay đứng yên hay di chuyển. Một cảnh cãi nhau quay bằng hai người cùng khung với một cảnh quay luân phiên từng người cho cảm giác rất khác nhau.
Hỏi về nhịp: cảnh này dài bao lâu, có bao nhiêu lần cắt. Một cảnh căng thẳng thường bị kéo dài hơn bình thường, hoặc cắt dồn dập. Hỏi về âm thanh: có nhạc không, nhạc vào lúc nào, có khoảng im lặng nào không.
Bạn thường sẽ phát hiện cảm xúc mình có ở lần đầu đến từ một thứ rất cụ thể, như một khoảng lặng kéo dài vài giây trước khi nhân vật bật khóc. Đó chính là dẫn chứng cho bài viết.
Những câu hỏi giúp nhìn sâu hơn
Ngoài từng cảnh, có vài câu hỏi giúp bạn thấy cả bộ phim. Phim mở đầu và kết thúc bằng hình ảnh gì, hai hình ảnh đó nói chuyện với nhau ra sao. Rất nhiều phim dùng sự đối xứng này để nói điều chính.
Nhân vật chính thay đổi thế nào từ đầu tới cuối, và phim có cho mình thấy sự thay đổi đó bằng hành động hay chỉ bằng lời thoại. Thay đổi được nói ra thường yếu hơn thay đổi được cho thấy.
Có chi tiết nào lặp lại không: một món đồ, một bài hát, một câu nói. Thứ lặp lại thường mang nghĩa, và cách nó thay đổi qua mỗi lần xuất hiện cho bạn biết phim đi đến đâu.
Cuối cùng, nếu phải bỏ đi một cảnh, bạn bỏ cảnh nào, và phim có mất gì không. Câu hỏi này giúp bạn nói về nhịp và độ chặt của phim một cách cụ thể.
Xem ở rạp và xem ở nhà khác nhau thế nào?
Rạp cho bạn màn hình lớn, âm thanh đầy đủ và một đám đông. Những yếu tố đó ảnh hưởng thật tới trải nghiệm. Một bộ phim hài có thể buồn cười hơn khi cả rạp cùng cười, một phim nhiều tiếng động có thể mất nửa sức mạnh qua loa tivi.
Xem ở nhà cho bạn quyền dừng và tua lại, rất hữu ích cho lần xem thứ hai. Nhưng nó cũng dễ khiến bạn xao nhãng, và dễ đánh giá sai những phim được làm để xem trên màn hình lớn.
Khi viết, nên nói rõ mình xem ở đâu nếu điều đó ảnh hưởng tới nhận xét. Người đọc sẽ hiểu vì sao bạn nhận xét âm thanh kỹ hoặc không nhận xét gì về nó.
Thói quen tốt là xem lần đầu ở điều kiện gần với ý đồ của người làm phim nhất có thể. Bộ phim gần nhất làm bạn nhớ mãi, bạn đã xem nó ở đâu?
Câu hỏi thường gặp
Xem phim có cần ghi chép không, có làm mất tập trung không?
Ghi vài chữ ở khoảnh khắc mạnh thường không làm mất tập trung mà còn giúp bạn nhớ kỹ hơn. Điều nên tránh là ghi chép liên tục hoặc dùng điện thoại sáng màn hình trong rạp.
Không có thời gian xem lại thì phải làm sao?
Ghi chép kỹ hơn trong lần đầu, và ngay sau khi xem hãy viết ra những cảnh bạn nhớ rõ nhất kèm cảm giác. Khi viết bài, chỉ dùng những dẫn chứng bạn chắc chắn, đừng dựa vào trí nhớ mơ hồ.
Có nên đọc review trước khi xem phim không?
Nếu bạn định viết về phim đó, tốt nhất là chưa đọc, để giữ cảm nhận của riêng mình. Nếu chỉ xem để giải trí thì đọc vài dòng không tiết lộ nội dung để quyết định có xem không là hợp lý.
Làm sao nhận ra một cảnh được quay khéo?
Thường là khi bạn cảm thấy rất rõ điều cảnh đó muốn nói mà không nhận ra kỹ thuật. Xem lại lần thứ hai và để ý vị trí máy quay, độ dài cảnh, âm thanh, bạn sẽ thấy những lựa chọn đứng phía sau.
Xem phim kiểu phân tích có làm mất vui không?
Lúc mới tập có thể hơi mất vui vì bạn cứ dừng lại suy nghĩ. Sau một thời gian, việc quan sát trở thành tự nhiên và nhiều người thấy xem phim còn thú vị hơn, vì họ nhận ra nhiều tầng hơn.
